Thinking Of Urban Decoding Journal Son Sayı

Sanayileşme sonrası kentlerde artan nüfusun konut arzının sağlanamaması, orta ve düşük gelir grubunun hazine arazileri üzerine kendi konutunu inşa etmesi ile sonuçlanmış ve Türkiye planlama literatürüne “gecekondu” kavramı girmiştir. Sosyo-ekonomik ve mekansal olarak kentin sorunlu bölgelerine dönüşen gecekondu alanları, yasal düzenlemeler ile kentsel dönüşüm uygulamalarının konusu olmuştur. Kentsel dönüşüm temelde köhneleşen kent dokusunun yenilenmesi ve düşük gelir grubunun konut sorununu çözmeyi hedeflese de yarattığı kentsel doku temel amacıyla çelişmektedir. Günümüzde iklim değişikliği, hızlı kentleşme, doğal alanların tahribi, yüksek yoğunluklu ve yüksek katlı dikey yapılaşma modeli, kentlerde ısının absorbe edilmesine neden olurken kentsel ısı adası oluşumunu tetiklemektedir. Araştırma Saraycık Kentsel Dönüşüm Projesi’nin kentsel ısı adası oluşumunu tetiklediği varsayımına dayanmakta olup, bu amaçla dönüşüm projesinin öncesi ve sonrası dönemlerde değişen kent morfolojisinin kentsel ısı adası oluşumuna etkisini incelemek amacıyla GIS tabanlı uzaktan algılama yöntemler kullanılarak LST, NDVI ve NDBI analizleri yapılmıştır. Araştırma bulguları, kentsel dönüşüm projelerinin sonucunda yapı yoğunluğu ve sert zeminlerin artışı, doğal alanların azalması, yüksek katlı yapılaşmanın alanda artmasınin kentsel ısı adası etkisini arttırdığını ortaya koymaktadır. İklim krizlerinin karşısında kentsel yaşam kalitesinin arttırılması amacıyla kentsel dönüşümün sosyo-ekonomik ve mekansal dokuya etkisi kadar çevresel boyutları ile de ele alınmalı, projeler iklime duyarlı, sürdürülebilir yaklaşımlarla entegre edilmelidir.

Bu makale, ofis binalarında doğal ve mekanik havalandırma sistemlerinin iç mekân hava kalitesi üzerindeki etkilerini deneysel ölçümler ve kullanıcı memnuniyeti verileri doğrultusunda değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, yoğun kullanıcı kapasitesine sahip Konya Selçuklu Belediyesi hizmet binasında yürütülmüş ve farklı kullanım özelliklerine sahip dört ofis örneklem olarak seçilmiştir. Çalışma kapsamında yaz ve kış dönemlerinde sıcaklık, bağıl nem, karbondioksit (CO₂) ve PM₂.₅ konsantrasyonları ölçülmüş, iç ortam verileri dış ortam hava kalitesi ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca 33 çalışanın katılımıyla gerçekleştirilen memnuniyet anketi aracılığıyla fiziksel çevre koşulları ile kullanıcı sağlığı ve konforu arasındaki ilişki incelenmiştir. Bulgular, kış döneminde sıcaklıkların önerilen konfor sınırlarını aştığını, bağıl nemin ise %30’un altına düşerek kuru iç ortam koşulları oluşturduğunu göstermektedir. Kullanıcı yoğunluğuna bağlı olarak bazı ofislerde CO₂ düzeyleri 1000 ppm sınırını aşmış, en yüksek değer 1835 ppm olarak ölçülmüştür. Kış aylarında dış ortam kaynaklı PM₂.₅ kirliliğinin iç ortama yansıdığı, yaz döneminde ise mekanik filtreleme sayesinde partikül seviyelerinin azaldığı belirlenmiştir. Doğal havalandırmanın uygulandığı ofislerde pencere açılmasıyla CO₂ konsantrasyonlarının hızla düştüğü ve kirleticilerin etkin biçimde uzaklaştırıldığı tespit edilmiştir. İstatistiksel analizlerde sıcaklık ile CO₂ arasında orta düzeyde pozitif korelasyon bulunmuş, kullanıcı yoğunluğunun her iki parametreyi de artırdığı görülmüştür. Anket sonuçlarına göre çalışanların %66,8’i iç mekân hava kalitesinden memnun olmadığını belirtirken, en yaygın sağlık şikâyetleri yorgunluk, baş ağrısı ve burun tıkanıklığı olmuştur. Katılımcıların %72,7’sinin bina dışına çıktıktan sonra semptomlarının azaldığını ifade etmesi, Hasta Bina Sendromu riskini desteklemektedir. Sonuç olarak, kamu binalarında iç mekân hava kalitesinin iyileştirilmesi için doğal havalandırmanın desteklenmesi, CO₂ sensörlü talep kontrollü havalandırma sistemlerinin uygulanması ve kullanıcı odaklı işletme stratejilerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Müzik üretim süreçlerinin dijitalleşmesiyle birlikte ses kayıt mekânları, geçmişin büyük ticari tesislerinden ziyade eğitim kurumları bünyesindeki küçük hacimli proje stüdyolarına doğru kaymıştır. Küçük odaların fiziksel doğası, özellikle alçak frekanslarda rezonans boşlukları yaratarak sesin nötr duyumunu zorlaştıran duran dalgalar ve renklenme gibi akustik problemler ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda araştırma, N.E.Ü. Güzel Sanatlar ve Mimarlık Fakültesi'nde yer alan ses kayıt stüdyosu ve kontrol odasının akustik koşullarını nesnel ölçütler üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın yöntemi; yerinde gerçekleştirilen akustik ölçümler, literatür temelli matematiksel hesaplamalar ile "Amroc" yazılımı üzerinden yapılan üç boyutlu oda modu analizlerinden oluşmaktadır. Akustik ölçümler sonucunda, ses kayıt stüdyosunda alçak frekanslarda yüksek olan reverberasyon sürelerinin frekans seviyesi arttıkça azaldığı tespit edilmiştir. Bu durumun yüksek frekanslı sesleri maskeleyerek müzikal netliği bozabileceği ifade edilmiştir. Kontrol odasında ise 63 Hz dışındaki tüm frekans bantlarında birbirine oldukça yakın ve dengeli, ancak optimum düzeyin biraz üzerinde çınlama süreleri ölçülmüştür. Arka plan gürültü ortalamalarının kayıt stüdyosunda 21,50 ile 38,00 dBA arasında seyrederek ideal kabul edilen NC 15-20 eğrilerini aştığı gözlemlenmiştir. Oda modu analizlerinde eksenel mod enerjilerinin yüksekliği dikkat çekmiş; ancak hesaplanan Q faktörü değerlerinin işitilebilirlik sınırı olan 16'nın altında kalması sebebiyle, odalarda algılanabilir düzeyde ciddi bir renklenme sorunu olmadığı doğrulanmıştır. Sonuç olarak, eğitim yapılarındaki stüdyo ve kontrol odası tasarımlarında ortam gürültüsünün izole edilebilmesi adına, sirkülasyon holleri ile stüdyo arasına kesinlikle tampon mekânlar konumlandırılmalı ve mimari sistem çift kabuk olarak kurgulanmalıdır. Bununla birlikte mekânın en, boy ve yükseklik boyutları mod çakışmalarını engelleyecek oranda tasarlanmalı; yüzey malzemeleri hedeflenen çınlama süresine uygun seçilerek, tasarım henüz erken aşamalarındayken bilgisayar simülasyonları ile desteklenmelidir.

Konut piyasası, konutun heterojen yapısı, ikame edilememesi ve mekâna bağlılığı nedeniyle diğer mal piyasalarından ayrışmakta ve farklı özelliklere sahip alt piyasalardan oluşmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan orta ölçekli bir kent olan Siirt’te, 2023–2026 dönemindeki satılık ve kiralık konut piyasalarının mahalle ölçeğindeki farklılaşmasını kentin mekânsal gelişim dinamikleriyle ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Sahibinden.com’dan 2023 yılı Şubat–Mart döneminde derlenen 450 konut ilanına (315 satılık, 135 kiralık) betimsel istatistikler uygulanmış; bulgular, Endeksa’dan elde edilen 2021–2026 dönemine ait verilerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Siirt konut piyasasının mekânsal açıdan homojen olmadığını göstermektedir. Veysel Karani Mahallesi’nde yüksek satış fiyatlarına karşın düşük kira getirisi, konutun kullanım değerinden ziyade yatırım aracı olarak öne çıktığına işaret etmektedir. Buna karşılık Kooperatif ve Bahçelievler mahalleleri daha olgun ve kullanım değeri ağırlıklı alt piyasalar sergilemektedir. Sonuçlar, ulaşım altyapısı ve kamusal yatırımların kentsel büyüme yönünü ve konut alt piyasalarının mekânsal farklılaşmasını etkilediğini ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, kentsel tasarım süreçlerinde çocuğun konumunu kamusal alan, şehir hakkı, mekânsal adalet ve çocuk katılımı tartışmaları üzerinden ele almaktadır. Modern kentleşme ve yetişkin merkezli planlama anlayışı, çocukları çoğu zaman kentsel mekânın etkin bir öznesi olarak değil, korunması ve yönlendirilmesi gereken edilgen kullanıcılar olarak konumlandırmaktadır. Bu durum, çocukların kamusal açık alanlarla kurduğu gündelik ilişkiyi sınırlandırmakta; onların kentsel yaşama katılımını, hareketliliğini ve görünürlüğünü zayıflatmaktadır. Çalışma, çocuk ve kent ilişkisini kentsel tasarım bağlamında ele alan kuramsal bir analiz niteliği taşımaktadır. Bu doğrultuda Habermas’ın kamusal alan yaklaşımı, Lefebvre ve Harvey’in şehir hakkı tartışmaları, Jacobs’ın sokak yaşamı ve kamusal güvenlik yaklaşımı ile Hart’ın Katılım Merdiveni modeli temel alınmıştır. Ayrıca çocuk dostu kent yaklaşımı, yapılı çevre eğitimi ve çocukların gündelik mekân pratikleri üzerinden çocuğun kentsel mekânın üretimindeki rolü tartışılmıştır. Çalışmada, çocuk dostu kent anlayışının yalnızca çocuk oyun alanları ya da güvenli donatılar üretmekle sınırlı kalamayacağı vurgulanmaktadır. Çocuğun kent hakkı, güvenli mekânlara erişimin yanında kamusal açık alanlarda ve karar süreçlerinde görünür olabilmesiyle ilişkilidir. Bu kapsamda güvenlik meselesi de çocuğu kentten ayıran denetimli alanlar üzerinden değil, canlı sokak yaşamı, doğal gözetim ve gündelik karşılaşmalar üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışma, çocukların kenti deneyimleyen, dönüştüren ve tasarım kararlarında dikkate alınması gereken etkin özneler olarak kabul edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu nedenle çocuk dostu kent yaklaşımı, tasarım düzenlemeleri kadar yerel yönetimlerin katılım mekanizmalarını, çocukların gündelik hareketliliğini ve yapılı çevreye ilişkin farkındalık süreçlerini de içermelidir. Sonuç olarak çalışma, çocukların kamusal alandaki görünürlüğünü ve katılımını güçlendiren; mekânsal, yönetimsel ve pedagojik boyutları birlikte ele alan daha kapsayıcı bir kentsel tasarım yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymaktadır.