İletişimISSN:e-ISSN: 3108-4885
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaHAKKINDAAMAÇ VE KAPSAMYAZARLAR İÇİN REHBERMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Kentsel Tasarımda Görünmez Özne Olarak Çocuk ve Şehir Hakkı: Kuramsal Bir Analiz

Esma Nur Yılmaz,Ümmügülsüm DAĞLIOĞLU

  • Esma Nur Yılmaz: Necmettin Erbakan Güzel Sanatlar ve mimarlık
  • Ümmügülsüm DAĞLIOĞLU: Necmettin Erbakan Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Mimarlık Fakültesi
  •  Yıl : 2026
  •  Cilt : 3
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 36-57
Bu çalışma, kentsel tasarım süreçlerinde çocuğun konumunu kamusal alan, şehir hakkı, mekânsal adalet ve çocuk katılımı tartışmaları üzerinden ele almaktadır. Modern kentleşme ve yetişkin merkezli planlama anlayışı, çocukları çoğu zaman kentsel mekânın etkin bir öznesi olarak değil, korunması ve yönlendirilmesi gereken edilgen kullanıcılar olarak konumlandırmaktadır. Bu durum, çocukların kamusal açık alanlarla kurduğu gündelik ilişkiyi sınırlandırmakta; onların kentsel yaşama katılımını, hareketliliğini ve görünürlüğünü zayıflatmaktadır. Çalışma, çocuk ve kent ilişkisini kentsel tasarım bağlamında ele alan kuramsal bir analiz niteliği taşımaktadır. Bu doğrultuda Habermas’ın kamusal alan yaklaşımı, Lefebvre ve Harvey’in şehir hakkı tartışmaları, Jacobs’ın sokak yaşamı ve kamusal güvenlik yaklaşımı ile Hart’ın Katılım Merdiveni modeli temel alınmıştır. Ayrıca çocuk dostu kent yaklaşımı, yapılı çevre eğitimi ve çocukların gündelik mekân pratikleri üzerinden çocuğun kentsel mekânın üretimindeki rolü tartışılmıştır. Çalışmada, çocuk dostu kent anlayışının yalnızca çocuk oyun alanları ya da güvenli donatılar üretmekle sınırlı kalamayacağı vurgulanmaktadır. Çocuğun kent hakkı, güvenli mekânlara erişimin yanında kamusal açık alanlarda ve karar süreçlerinde görünür olabilmesiyle ilişkilidir. Bu kapsamda güvenlik meselesi de çocuğu kentten ayıran denetimli alanlar üzerinden değil, canlı sokak yaşamı, doğal gözetim ve gündelik karşılaşmalar üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışma, çocukların kenti deneyimleyen, dönüştüren ve tasarım kararlarında dikkate alınması gereken etkin özneler olarak kabul edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu nedenle çocuk dostu kent yaklaşımı, tasarım düzenlemeleri kadar yerel yönetimlerin katılım mekanizmalarını, çocukların gündelik hareketliliğini ve yapılı çevreye ilişkin farkındalık süreçlerini de içermelidir. Sonuç olarak çalışma, çocukların kamusal alandaki görünürlüğünü ve katılımını güçlendiren; mekânsal, yönetimsel ve pedagojik boyutları birlikte ele alan daha kapsayıcı bir kentsel tasarım yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Atıf yapmak için : Yılmaz, E. N., & Dağlıoğlu, Ü. (2026). Kentsel tasarımda görünmez özne olarak çocuk ve şehir hakkı: Kuramsal bir analiz. Thinking of Urban Decoding Journal (TUDEJ), 3(1), 37-57.

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Thinking Of Urban Decoding Journal
2026, Cilt3, Sayı1
E-ISSN: 3108-4885
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Arın, S., & Özsoy, A. (2015). Kentsel mekân tasarımında çocuk katılımı. İdealkent, 6(17), 182–201. https://izlik.org/JA64EF32SB
  2. Ataol, Ö., Krishnamurthy, S., Druta, O., & van Wesemael, P. (2022). The inability of Turkey and Istanbul in institutionalisation of children’s participation in urban planning: A policy analysis study. Children & Society, 36(5), 1064–1085. https://doi.org/10.1111/chso.12557
  3. Ataol, Ö., Krishnamurthy, S., Druta, O., & van Wesemael, P. (2023). Co-generating urban knowledge with children in Istanbul: Children as urban investigators and problem solvers. Children, Youth and Environments, 33(1), 1–24. https://doi.org/10.1353/cye.2023.0008
  4. Aydoğan, T. G., & Dilek, E. F. (2024). Çocuk dostu kentsel planlama ve tasarım ölçütleri. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism, Recreation and Sports Sciences, 7(1), 188–211. https://doi.org/10.53353/atrss.1367400
  5. Birleşmiş Milletler. (1989). Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme.
  6. Bozdemir, N., & Özmen, E. (2025). Çocuk dostu kentlerin bebeklikten ilk çocukluk dönemine etkisi: Muğla/Menteşe örneği. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1–23. https://izlik.org/JA25DD46WL
  7. Cele, S., & van der Burgt, D. (2015). Participation, consultation, confusion: Professionals’ understandings of children’s participation in physical planning. Children’s Geographies, 13(1), 14–29. https://doi.org/10.1080/14733285.2013.827873
  8. Çağlar, B. (2020). Çocuğun kent planlamasındaki yeri nedir? Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi, 3(2), 86–91. https://izlik.org/JA36EP95KW
  9. Çukur, D. (2003). Türkiye’de bir öteki olarak çocuk ve kent planlamada temsil sorunsalı [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
  10. Derr, V., & Kovács, I. G. (2017). How participatory processes impact children and contribute to planning: A case study of neighborhood design from Boulder, Colorado, USA. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 10(1), 29–48. https://doi.org/10.1080/17549175.2015.1111925
  11. Habermas, J. (2003). Kamusallığın yapısal dönüşümü (T. Bora & M. Sancar, Çev.; 5. baskı). İletişim Yayınları. (Özgün çalışma 1962’de yayımlanmıştır)
  12. Hart, R. A. (2016). Çocukların katılımı: Kuram ve uygulamada toplum gelişimi ve çevre korumasında genç yurttaşları içermek (T. Şener Kılınç, Çev.; 1. basım). Nobel Akademik Yayıncılık.
  13. Harvey, D. (2013). Asi şehirler: Şehir hakkından kentsel devrime doğru (A. D. Temiz, Çev.; Ö. Çelik, Yay. haz.; 2. baskı). Metis Yayınları.
  14. Jacobs, J. (2011). Büyük Amerikan şehirlerinin ölümü ve yaşamı (B. Doğan, Çev.). Metis Yayınları.
  15. Karampini, Z. (2025). Children’s claim on spatial justice: Play practices in urban space. Human Geography. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/19427786251340418
  16. Karsten, L. (2005). It all used to be better? Different generations on continuity and change in urban children’s daily use of space. Children’s Geographies, 3(3), 275–290. https://doi.org/10.1080/14733280500352912
  17. Lefebvre, H. (2020). Şehir hakkı (I. Ergüden, Çev.; 4. baskı). Sel Yayınları.
  18. Malone, K. (1999). Growing up in cities as a model of participatory planning and “place-making” with young people. Youth Studies Australia, 18(2), 17–23.
  19. Mansfield, R. G., Batagol, B., & Raven, R. (2021). “Critical agents of change?”: Opportunities and limits to children’s participation in urban planning. Journal of Planning Literature, 36(2), 170–186. https://doi.org/10.1177/0885412220988645
  20. Million, A., & Heinrich, A. J. (2014). Linking participation and built environment education in urban planning processes. Current Urban Studies, 2(4), 335–349. https://doi.org/10.4236/cus.2014.24032
  21. Nordström, M., & Wales, M. (2019). Enhancing urban transformative capacity through children’s participation in planning. Ambio, 48(5), 507–514. https://doi.org/10.1007/s13280-019-01146-5
  22. Razaki, C. B., & Ülkeryıldız, E. (2025). Antik Çağdan günümüze kamusal alanda çocuk temsili ve çocukluk olgusunun çocuk mekânlarına yansımaları. Kent Akademisi, 18(2), 878–907. https://doi.org/10.35674/kent.1521591
  23. Riggio, E. (2002). Child friendly cities: Good governance in the best interests of the child. Environment & Urbanization, 14(2), 45–58. https://doi.org/10.1177/095624780201400204
  24. Strand, I., & Nielsen, L. M. (2025). Architecture in school practice: Possible tools for supporting spatial literacy. International Journal of Technology and Design Education, 35, 1597–1618. https://doi.org/10.1007/s10798-024-09951-0
  25. Wilhelmsen, T., Øvreås, S., Roll-Hansen, H., Bjerknes, A.-L., & Thorrud, S. (2023). Developing child-friendly cities: Young children’s participation in urban planning. Journal of Childhood, Education & Society, 4(3), 274–290. https://doi.org/10.37291/2717638X.202343290
  26. Winder, J. (2023). Revisiting the playground: Charles Wicksteed, play equipment and public spaces for children in early twentieth-century Britain. Urban History, 50(1), 134–151. https://doi.org/10.1017/S0963926821000687