İletişimISSN:e-ISSN: 3108-4885
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaHAKKINDAAMAÇ VE KAPSAMYAZARLAR İÇİN REHBERMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Konya Apartman Yapılarında Mekânsal Organizasyonunun Değişimi: Space Syntax Yaklaşımıyla Bir Analiz

Elif Şen,Bilgehan Yılmaz

  • Bilgehan Yılmaz: Konya Teknik Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi
  •  Yıl : 2025
  •  Cilt : 2
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 43-64
Ait olduğu yerin ekonomik olanakları, sosyo-kültürel değerleri ve ihtiyaçları gibi faktörlerle şekillenen konutlar, zaman içinde bu faktörlerdeki değişimlerden etkilenerek kendileri de değişim ve dönüşüme uğramaktadır. Türkiye'de cumhuriyetin ilanından sonra kentlerde yaşayan nüfusun ve konut ihtiyacının artması, apartmanların yeni bir konut tipolojisi olarak ele alınmasına yol açmıştır. Özellikle ekonomik ve sosyo-kültürel alanlarda yaşanan gelişmeler, toplumsal yaşamda birçok faktörün değişmesine neden olmuştur. Türkiye’de özellikle 1950’li yıllardan itibaren kırsal kesimden kentlere yönelen yoğun göç hareketiyle birlikte apartmanlar, hızla artan nüfusun barınma ihtiyacını karşılamak için yaygın bir çözüm haline gelmiştir. Ancak bu yapı formunun yaygınlaşması, yalnızca ekonomik gerekçelere dayanmamış, aynı zamanda değişen yaşam tarzları, aile yapıları ve sosyal ilişkilerle de doğrudan bağlantılı olmuştur. Geleneksel konutlarda gözlemlenen çok nesilli yaşam biçimi yerini çekirdek aile yapısına bırakırken, bu değişim apartman planlamasında da etkisini göstermiştir. Bu bağlamda apartmanlar, sadece konut birimi olarak değil, aynı zamanda sosyal değişimin ve kentleşme dinamiklerinin mekânsal temsilleri olarak değerlendirilmelidir. Dolayısıyla ilk apartmanların inşasından günümüze kadar geçen süre zarfında apartmanların mekânsal organizasyonunda da değişimler meydana gelmiştir. Çalışma kapsamında, ilk apartmanın inşa edildiği 1937 yılından, apartmanların yerini lüks sitelere bıraktığı 2015 yılına kadar Konya'da inşa edilen apartmanlardan seçilen 8 tanesi, plan tipolojileri ve mekânsal kurguları esas alınarak graf yöntemi ve mekânsal dizim yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bu çalışma, Türkiye’de modernleşme süreciyle birlikte gelişen apartman konut tipolojisinin tarihsel evrimini, Konya kenti örneği üzerinden mekânsal dizim (space syntax) yöntemiyle sistematik olarak analiz etmektedir. Literatürde, konut tipolojilerindeki dönüşüm genellikle sosyolojik ya da tarihsel bağlamda incelenmişken, bu çalışma mekânın biçimsel, işlevsel ve sentaktik düzeyde sayısal verilerle okunmasını sağlayarak önemli bir yöntemsel boşluğu doldurmaktadır.
Atıf yapmak için : Şen, E. & YılmazB. (2025). The change of spatial organization in Konya apartment buildings: an analysis with space syntax approach. Thinking of Urban Decoding Journal (TUDEJ), 2(1),43-64. https://doi.org/10.69992/0.2025.10

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Thinking Of Urban Decoding Journal
2025, Cilt2, Sayı1
E-ISSN: 3108-4885
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Bülüç, E., Kaynaş, H.B., Baran, F. (2016). Transformation in Residence Plan Typology From The Foundation of The Republic to the Present Day: Konya Case, Conference on New Trends in Architecture and Interior Design, Zagreb, 247-252.
  2. Çakmak, B. (2011). Kırsaldan Kente Göç ile Kent Çeperlerinde Oluşan Konutların Mekânsal Dizim Yöntemiyle Analizi, Konya Örneği, [Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık ABD]. Konya.
  3. Çil, E. (2006). Bir kent okuma aracı olarak mekân dizimi analizinin kuramsal ve yöntemsel tartışması, Megaron Dergisi, 1 (4), 218-233.
  4. Dursun, P. (2007). Space Syntax in Architectural Design, 6th International Space Syntax Symposium, İstanbul, 01-56.
  5. Eken, H. (2023). Kentsel dönüşüm süreciyle birlikte komşuluk ilişkilerinin yeniden üretimi: Konya ili örneği. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, (12), 17-36.
  6. Faiz, S. (2013). Cumhuriyet Modernizmi Bağlamında, 1960-1979 Dönemi Apartman Tipi Konutlardaki Mekânsal Değişimler: Trabzon Örneği, II. Türkiye Lisansüstü Çalışmaları Kongresi - Bildiriler Kitabı V, 1297-1314.
  7. Görgülü, T. (2010). Türkiye’de İlk Apartmandan Günümüze Çok Katlı Konutlarda Yaşanan Dönüşümler, Kent Kültür Konut - Bildiri Kitabı, Bahçeşehir Yayınları, İstanbul.
  8. Gündoğdu, M. (2014). Mekân dizimi analiz yöntemi ve araştırma konuları, Art Sanat Dergisi, 2, 251-274.
  9. Gür, Ş., Geçkin, Ş. (1996). Konutta mekân standartları, Yapı Dergisi, 173, 75-82.
  10. Hillier, B. (1996). Space is The Machine: A Configurational Theory of Architecture, Space Syntax: London, UK.
  11. Hillier, B., Hanson, J., Graham, J. (1986). Ideas are things: An application of the apace syntax method to discovering house genotypes, Environment and Planning B, 14, 363-385.
  12. Hillier, B., J. Hanson, J. (1984). The Social Logic of Space, Cambridge University Press, Cambridge, London.
  13. Keleş, R. (2012). Kentleşme Politikası. Ankara: İmge Kitabevi.
  14. Mutdoğan, S. (2014). Türkiye’de çok katlı konut oluşum sürecinin İstanbul örneği üzerinden incelenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 1, 24.
  15. Osmanlı, N., Karakayacı, Ö. (2023). Ekonomik Coğrafya Odağında Kırsalı Yeniden Düşünmek: Konya Örneği, Konya Sanat Dergisi, 6, 195-215.
  16. Özdemir, H. (2022). Dışa kapalı konut yerleşimlerinin mekânsal algı bağlamında irdelenmesi: Konya örneği, Artium. 10 (1), 54-66.
  17. Rapoport, A. (1969). House Form and Culture, Prentice Hall Inc., London.
  18. Rapoport, A. (1980). Cross-Cultural Aspects of Environmental Design, In: Environment and Culture, MA: Springer US, 7-46.
  19. Semerci, F., Bulanık, M. (2023). Konya kent merkezinin şekillenmesinde iktidarın sosyolojik etkisi, Konya Sanat Dergisi, 6, 42-56.
  20. Süslü, Ş. (2009). Konya'da Apartman Yapılarının Tarihi Süreç İçinde Cephe Özelliklerinin Gelişimi [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık ABD]. Konya.
  21. Topçu, K. (2011). Kent kimliği üzerine bir araştırma: Konya örneği, Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8 (2), 1048-1072.
  22. Tutal, G.Ş., Koç, C. (2023). Sosyal konut çalışmalarında toplu konut idaresi (Toki)’nin yerini incelemede bir yöntem denemesi, İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (1), 15-40.
  23. Ulusoy, M., Ulusoy, H.E. (2015). Kültürel değişim bağlamında konut; Konya örneği, Artium, 3 (1), 30-38.
  24. Uysal, M., Ersöz, Z.R., Fazla, İ.A. (2019). Konya tren garı yerleşkesi tarihi lokomotif deposu için bir yeniden kullanım önerisi, Konya Sanat. Cilt (2), 67-86.
  25. Yenice, M.S. (2012). Konya kentinin planlama tarihi ve mekânsal gelişimi, Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 28 (4), 343-350.
  26. Yıldırım, M. (2002). Bina fonksiyonu - bina biçimi ilişkisinde graf teori kullanımı ile veri eldesi, Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 17 (3), 57-74.
  27. Zorlu, T. (2004). Müstakil Konut Sitelerinde Değişim/Dönüşüm Sorunsalı ve Kimlik: Trabzon Örneği [Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık ABD]. Trabzon.