İletişimISSN:e-ISSN: 3108-4885
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaHAKKINDAAMAÇ VE KAPSAMYAZARLAR İÇİN REHBERMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Kentsel Zorlukların Ele Alınmasında Genel Sistem Teorisi, Karmaşıklık Teorisi ve Karmaşık Uyumlanabilir Sistemlerin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi

Sevde Derman Siddiqui,Ülkü Duman

  • Sevde Derman Siddiqui: Necmettin Erbakan Üniversitesi
  • Ülkü Duman: Gazi Üniversitesi
  •  Yıl : 2025
  •  Cilt : 2
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 88-108
Kent sistemleri, doğrusal olmayan etkileşimler, çok katmanlı geri besleme döngüleri ve ortaya çıkan uyumlanabilir davranışlarla şekillenen dinamik ağlar olarak giderek daha fazla kavramsallaştırılmaktadır. Hızla artan kentleşmenin ürettiği, sosyo-ekonomik eşitsizlikten iklim kaynaklı kırılganlıklara kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan “zor problemler”, bu karmaşıklığı yakalayabilen ve aynı zamanda sürdürülebilir, uyumlanabilir yönetişim modellerine katkı sağlayabilen gelişmiş teorik çerçevelere olan ihtiyacı daha görünür kılmaktadır. Son yirmi yılda Genel Sistem Kuramı (GST), Karmaşıklık Kuramı ve Karmaşık Uyumlanabilir Sistemler (CAS), birbirine bağlı sosyo-teknik ve sosyo-ekolojik sistemlerin analizinde en çok başvurulan kuramsal yaklaşımlar olmuştur. Ancak bu teorilerin çağdaş kentleşme dinamiklerini yorumlama ve yönetme kapasiteleri karşılaştırmalı biçimde yeterince değerlendirilmemiştir. Bu çalışma, GST, Karmaşıklık Kuramı ve CAS’i kentsel sistemler bağlamında karşılaştırmalı ve eleştirel olarak incelemekte; 2000–2025 yılları arasında yayımlanan akademik çalışmaları kapsayan sistematik bir literatür taramasını ayrıntılı bibliyometrik analiz ile bütünleştirmektedir. Bulgular, belirgin bir teorik evrim süreci ortaya koymaktadır: GST, yapı ve kararlılığa odaklanan bütüncül bir temel sunarken ortaya çıkan uyumlanabilir özellikleri sınırlı biçimde yakalayabilmektedir; Karmaşıklık Kuramı doğrusal olmayan süreçleri ve kendiliğinden düzen mekanizmalarını vurgulayarak bu çerçeveyi genişletmektedir; CAS ise merkeziyetsiz etkileşimleri, uyumlanabilir öğrenmeyi ve yol bağımlılığı gibi kritik mekanizmaları merkeze alarak kentsel değişimi anlamada kapsamlı bir perspektif sunmaktadır. Bu çalışma, bu çerçeveler arasındaki kavramsal örtüşmeleri ve farklılıkları inceleyerek kentsel karmaşıklığın modellenmesine yönelik metodolojik yaklaşımların geliştirilmesine de katkı sağlamaktadır. Bibliyometrik haritalama, özellikle 2015 sonrası CAS odaklı kentsel araştırmalarda belirgin bir artış gösterdiğini ortaya koymakta ve uyumlanabilir, ağ tabanlı yaklaşımlara doğru paradigmatik bir kaymanın yaşandığını göstermektedir. Bu sonuçlar, CAS’in evrilen kentsel karmaşıklığı modellemek için güçlü ve esnek bir teorik çerçeve sunduğunu ileri sürmektedir.
Atıf yapmak için : Derman Siddiqui, S. & Duman, Ü. (2025). Which theory fits the city? a comparative evaluation of gst, complexity, and cas in addressing urban challenges. Thinking of Urban Decoding Journal (TUDEJ), 2(1), 88-108. https://doi.org/10.69992/0.2025.12

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Thinking Of Urban Decoding Journal
2025, Cilt2, Sayı1
E-ISSN: 3108-4885
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Ahern, J. (2011). From fail-safe to safe-to-fail: Sustainability and resilience in the new urban world. Landscape and Urban Planning, 100(4), 341–343. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.02.02
  2. Bettencourt, L. M. A. (2013). The origins of scaling in cities. Science, 340(6139), 1438–1441. https://doi.org/10.1126/science.1235823
  3. Bettencourt, L. M. A., & West, G. (2010). A unified theory of urban living. Nature, 467(7318), 912–913. https://doi.org/10.1038/467912a
  4. Byrne, D. (1999). Complexity theory and the social sciences: An introduction (pp. 45–58). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203003916
  5. Cilliers, P. (2005). Complexity, deconstruction and relativism. Theory, Culture & Society, 22(5), 255–267. https://doi.org/10.1177/0263276405058052
  6. deMattos, P., Miller, D., & Park, E. (2012). Decision making in trauma centers from the standpoint of complex adaptive systems. Management Decision, 50(9), 1549-1569.
  7. Folke, C., Carpenter, S., Walker, B., Scheffer, M., Chapin, T., & Rockström, J. (2010). Resilience thinking: Integrating resilience, adaptability and transformability. Ecology and Society, 15(4), 20. https://doi.org/10.5751/ES-03610-150420
  8. Gilley, J. W., Eggland, S. A., & Gilley, A. M. (2002). Principles of human resource development (pp. 33–47). Cambridge, MA: Perseus.
  9. Gleick, J. (2008). Chaos: Making a new science (pp. 102–118). New York: Penguin.
  10. Goldstein, J. A., Hazy, J. K., & Lichtenstein, B. B. (2010). Complexity and the nexus of leadership: Leveraging nonlinear science to create ecologies of innovation (pp. 67–85). New York: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230115117
  11. Gorjian, M. (2025). Complexity Theory in Sustainable Urban Development: A Systematic Review of Adaptive Governance, Computational Models, and Resilience Frameworks. Preprints.
  12. Hayles, N. K. (1990) Chaos Bound, Ithaca, NY: Cornell University Press. — (1991) Chaos and Order, Chicago: University of Chicago Press.
  13. Holland, J. H. (1992). Complex adaptive systems (pp. 15–32). Reading, MA: Addison-Wesley.
  14. Jacobs, J. (1962). The Death and Life of Great American Cities. New York: Random House.
  15. Kast, F. E., & Rosenzweig, J. E. (1981). General systems theory: Applications for organization and management (pp. 88–101). New York: Wiley.
  16. Larson, C. (2016). Evidence of shared aspects of complexity science and quantum phenomena. Cosmos and History The Journal of Natural and Social Philosophy, 12(2), 160-171.
  17. Lindberg, C., & Schneider, M. (2013). Combating infections at Maine Medical Center: Insights into complexity-informed leadership from positive deviance. Leadership, 9(2), 229-253.
  18. Lorenz, E. (1993). The essence of chaos (pp. 102–115). Seattle: University of Washington Press.
  19. Meadows, D. H. (2008). Thinking in systems: A primer (pp. 11–29). London,UK: Earthscan Publishes.
  20. Meerow, S., & Newell, J. P. (2019). Urban resilience for whom, what, when, where, and why? Urban Geography, 40(3), 309–329.https://doi.org/10.1080/02723638.2016.1206395
  21. Nicolis, G. (1995). Introduction to nonlinear science (pp. 3–19). Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511626289
  22. Preiser, R., Biggs, R., De Vos, A., & Folke, C. (2018). Social-ecological systems as complex adaptive systems: Organizing principles for advancing research methods and application. Ecology and Society, 23(3), 46. https://doi.org/10.5751/ES-10358-230346
  23. Richardson, K. (2004). Systems theory and complexity: Part 1. Emergence: Complexity & Organization, 6(3), 75–90.
  24. Rittel, H. W. J., & Webber, M. M. (1973). Dilemmas in a general theory of planning. Policy Sciences, 4(2), 155–169. https://doi.org/10.1007/BF01405730
  25. Schneider, M., & Somers, M. (2006). Organizations as complex adaptive systems: Implications of complexity theory for leadership research. The Leadership Quarterly, 17(4), 351–365. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.04.006
  26. Shi, Y., Zhai, G., Xu, L., Zhou, S., Lu, Y., Liu, H., & Huang, W. (2021). Assessment methods of urban system resilience: From the perspective of complex adaptive system theory. Cities, 112(2021), 103141.
  27. Subbanarasimha, R. P., & Venumuddala, V. R. (2025). Embracing complexity in smart city services: A case of waste management. Journal of Innovation & Knowledge, 10(1), 1–11.
  28. Shukla, N., Das, A. & Mazumder, T.N. (2025). Complexities of urban resilience in the global south: key insights from Surat city, India. Mitig Adapt Strateg Glob Change 30, 43.
  29. Swanson, R. A., & Holton, E. F. (2001). Foundations of human resource development (pp. 56–69). San Francisco: Berrett-Koehler.
  30. Taşdelen, Ö. (2016). Biyoloji öğretmen adaylarının sistem düşüncesi ve biyolojik mantık yaklaşımlarına yönelik algı ve becerilerin değerlendirilmesi. Ankara: Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  31. Turner, J. R., & Baker, R. (2019). Complexity theory in practice: Understanding systems and leadership. Systems, 7(3), 45–63. https://doi.org/10.3390/systems7030045
  32. Tursun, M. (2021). Sistem düşüncesine dayalı muhasebe eğitiminin öğrencilerin öğrenme yaklaşımları, tutumları ve akadeik başarılarına etkisi. Malatya: Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  33. von Bertalanffy, L. (1972). General system theory: Foundations, development, applications (pp. 30–55). New York: Braziller.
  34. Walker, B., Holling, C. S., Carpenter, S. R., & Kinzig, A. (2004). Resilience, adaptability and transformability in social–ecological systems. Ecology and Society, 9(2), 5. https://doi.org/10.5751/ES-00650-090205
  35. Waldrop, M. M. (1992). Complexity: The emerging science at the edge of order and chaos (pp. 78–94). New York: Simon & Schuster.
  36. Wang, T. (2004). From general system theory to total quality management. The Journal of American Academy of Business, Cambridge, 4, 394-400.
  37. Westhorp, G. (2012). Using complexity-consistent theory for evaluating complex systems. Evaluation, 18(4), 405-420.
  38. Xu, C., Han, Y., Qi, L., Wang, J., & Yao, W. (2025). Adaptive evaluation of urban water resource carrying capacity: Development and empirical study of the URCA model. Journal of Hydrology, 634, 130650.
  39. Yan, J., & Wang, H. (2025). Does the Development of Digital Finance Enhance Urban Energy Resilience? Evidence from Machine Learning. Sustainability, 17(14), 6434.
  40. Yawson, R. (2013). Systems theory and thinking as a foundational theory in human resource development—A myth or reality? Human Resource Development Review, 12(1), 53-85.
  41. Yorks, L., & Nicolaides, A. (2012). A Conceptual Model for Developing Mindsets for Strategic Insight Under Conditions of Complexity and High Uncertainty. Human Resource Development Review, 11(2), 182-202.